Поимник / Glossary / Fjalorë

*** For English see below *** Në shqipe, lexo më poshtë ***

Овој поимник има за цел да ги објасни поимите и категориите на кривични дела и инциденти предизвикани од омраза што се споменуваат на овој портал, што ќе Ви помогне полесно да поднесете пријава доколку сметате дека сте жртва на дело или инцидент сторен од омраза. Доколку цените дека поимите не се соодветно објаснети и имате потешкотии во нивно разбирање  Ве молиме да ни се обратите и да ни ги посочите поимите за кои сметате дека треба дополнително објаснување.

Што е криминал од омраза?

Криминалот мотивиран од нетолеранција, односно предрсауди кон одредена група во општеството се опишува како криминал од омраза.

Кој може да биде жртва на криминалот од омраза?

Секој може да биде жртва на криминалот од омраза, иако припадниците на ранливите заедници се најчестите жртви. Криминалот од омраза најчесто е насочен против припадници на различни етнички заедници, верски и свети објекти, како што се цркви, џамии и гробишта, Ромите, припадници на сексуални малцинства, внатрешно раселени лица.

Што е повреда на рамноправноста на граѓаните?

Повреда на рамноправноста на граѓаните претставува кривично дело кое предвидува дека оној што врз основа на полот, расата, бојата на кожата, анционалното и социјалното потекло, политичкото и верското уверување, имотната и општественаат положба, јазикот или друго лично својство или околност ќе му одземе или ограничи права на човекот и граѓанинот, ќе се казни согласно закон.

Што претставува предизвикувањето на национална, расна и верска омраза, раздор и нетрпеливост?

Предизвикувањето на национална, расна и верска омраза, раздор и нетрпеливост претставува кривично дело според кое оној што со присилба, малтретирање, загрозување на сигурноста, излагање на подбив на националните, етничките, верските и други симболи, со палење, уништување или на друг начин оштетување на знаме на Република Македонија или знамиња на други држави, со оштетување туѓи предмети, со сквернавење споменици, гробови или на друг дискриминаторен начин, непосредно или посредно, ќе предизвика или ќе разгори омраза, раздор или нетрпеливост врз основа на пол, раса, боја на кожа, род, припадност на маргинализирана група, етничка припадност, јазик, државјанство, социјално потекло, религија или верско уверување, други видови уверувања, образование, политичка припадност, личен или општествен статус, ментална или телесна попреченост, возраст, семејна или брачна состојба, имотен статус, здравствена состојба, или на која било друга основа предвидена со закон или со ратификуван меѓународен договор, ќе се казни со затвор од една до пет години.

Што претставува расната или друга дискриминација?

Дискриминацијата во својата суштина подразбира нееднаков третман кон човекот/луѓето поради определена негова/нивна карактеристика. Дискриминацијата претставува кривично дело и е забранета со Кривичниот законик, кој предвидува дека оној што врз основа на разлика на полот, расата, бојата на кожа, родот, припадноста на маргинализирана група, етничката припадност, јазикот, државјанството, социјалното потекло, религијата или верското уверување, други видови уверувања, образованието, политичката припадност, личниот или општествениот статус, менталната или телесната попреченост, возраста, семејната или брачната состојба, имотниот статус, здравствената состојба, или која било друга основа предвидено со закон или со ратификуван меѓународен договор, ги повредува основните човекови права и слободи признати од страна на меѓународната заедница, ќе се казни со затвор од шест месеци до пет години.

Што претставува ширењето на расистички или ксенофобичен материјал по пат на компјутерски систем?

Претставува кривично дело според кое оној што преку компјутерски систем во јавноста шири расистички и ксенофобичен пишан материјал, слика или друга репрезентација на идеја или теорија која помага, промовира или поттикнува омраза, дискриминација или насилство, против кое било лице или група, врз основа на пол, раса, боја на кожа, род, припадност на маргинализирана група, етничка припадност, јазик, државјанство, социјално потекло, религија или верско уверување, други видови уверувања, образование, политичка припадност, личен или општествен статус, ментална или телесна попреченост, возраст, семејна или брачна состојба, имотен статус, здравствена состојба, или на која било друга основа предвидена со закон или со ратификуван меѓународен договор, ќе се казни со затвор од една до пет години.

Glossary

The purpose of this glossary is to explain the terms and categories of hate crimes and hate-motivated incidents listed on this portal, which shall aid you to more easily submit a report if you believe you have been a victim of a hate crime or hate-motivated incident. If you think that the terms are not adequately explained or have difficulties understanding them, please contact us and list the terms for which you believe an additional explanation is necessary.

What is hate crime?

Crime motivated by intolerance, i.e. prejudice toward a certain group in society is described as hate crime.

Who can be a victim of hate crime?

Anyone can be a victim of hate crime, however, members of vulnerable communities are the most frequent victims. Hate crimes are often directed toward members of different ethnical communities, religious and sacred buildings, such as churches, mosques and graveyards, Roma people, sexual minorities, internally displaced persons.

What is an injury to the equality of citizens?

An injury to the equality of citizens is a criminal act stipulating that a person who shall deprive of or limit the rights of a person and citizen on the grounds of sex, race, skin color, national and social origin, political and religious beliefs, wealth and social status, language or any other personal trait or circumstance, shall be punished according to law.

What does causing national, racial or religious hate, discord or intolerance represent?

Causing national, racial and religious hate, discord or intolerance is a criminal act according to which, a person who shall by force, mistreatment, endangering the security, ridicule of the national, ethnic or religious symbols, by burning, destruction or damaging the flag of the Republic of Macedonia or flags of other countries, by damaging other people's belongings, by desecration of monuments, graves or in another discriminatory manner, directly or indirectly, shall cause or fuel hate, discord or intolerance on the grounds of sex, race, skin color, gender, affiliation to a marginalized group, ethnicity, language, citizenship, social origin, religion or religious belief, other beliefs, education, political affiliation, personal or social status, mental or physical disability, age, family and marital status, wealth, health condition, or any other ground stipulated by law or a ratified international agreement, shall receive a prison sentence of one to five years.

What is racial or other discrimination?

Essentially, discrimination represents unequal treatment of a person/people because of a certain trait they have. Discrimination is a criminal act and is prohibited by the Criminal Code, which stipulates that a person who, on the grounds of sex, race, skin color, gender, affiliation to a marginalized group, ethnicity, language, citizenship, social origin, religion or religious belief, other beliefs, education, political affiliation, personal or social status, mental or physical disability, age, family and marital status, wealth, health condition, or any other ground stipulated by law or a ratified international agreement, shall violate the basic human rights and freedoms recognized by the international agreement, shall receive a prison sentence of six months to five years.

What is propagation of racial or xenophobic material by means of computer?

This is a criminal act, meaning that a person who shall, by means of a computer system, publicly propagate racial or xenophobic written material, pictures or other representation of an idea or theory which aids, promotes or encourages hate, discrimination or violence, against any person or group, on the grounds of sex, race, skin color, gender, affiliation to a marginalized group, ethnicity, language, citizenship, social origin, religion or religious belief, other beliefs, education, political affiliation, personal or social status, mental or physical disability, age, family and marital status, wealth, health condition, or any other ground stipulated by law or a ratified international agreement, shall receive a prison sentence of one to five years.


FJALORË

Ky fjalorë ka për qëllim të sqarojë nocionet dhe kategoritë e veprave penale dhe incidenteve të shkaktuara në bazë të urrejtjes të cilat janë të përmendura në këtë portal, me të cilin do ju ndihmohet që më lehtë të dërgoni denoncim, nëse konsideroni se jeni viktimë e një vepre apo incidenti të kryer në bazë të urrejtjes. Nëse vlerësoni se nocionet nuk janë të sqaruara mjaftueshëm dhe keni vështirësi në kuptimin e të njejtave, Ju lutemi të na drejtoheni dhe të identifikoni termet të cila vlerësoni se duhet të sqarohen me thellësisht. 

Çka paraqet kriminaliteti nga urrejtja?

Kriminaliteti i motivuar nga jotoleranca, gjegjësisht, paragjykimet ndaj një grupe të caktuar të shoqërisë paraqet vepër penale të shkaktuara nga urrejtja. 

Cili mund të jetë viktime e kriminaliteti nga urrejtja?

Çdokush mund të jetë viktime e krimit nga urrejtja, edhe pse zakonisht komuniteti i pambrojtur është viktitme e këtyre krimeve. Kriminaliteti nga urrejtja është i drejtuar ndaj përfaqësuesve të komuniteteve të ndryshme etnike, religjioze dhe objekteve të shejnta, siç janë kishat, xhamitë dhe varrezat. Romët, përfaqësuesit e pakicave seksuale, personat e zhvendosur. 

Çka paraqet shkelja e barazisë së qytetarëve?

Shkelja e barazisë së qytetarëve paraqet vepër penale, e cila nënkupton se ai/ajo i/e cili/a në bazë të gjinisë, racës, ngjyrës së lëkurës, përkatësisë nacionale apo sociale, bindjeve politike dhe fetare, situatës ekonomike apo shoqërore, gjuhës, rrethanave apo cilësive perosnale do i merren ose do i kufizohen të drejtat e njeriut dhe qytetarit, do të dënohet në bazë të ligjit.

Çka paraqet shkaktimi i urrejtjes nacionale, racore apo fetare, përçarjes dhe jotolerancës?

Shkaktimi i urrejtjes nacionale, racore apo fetare, përçarjes dhe jotolerancës paraqet vepër penale sipas të cilës ai i cili me kërcënim, maltretim, rrezikim të sigurisë, me tallje të simboleve nacionale, etnike, fetare dhe simbole tjera, me djegje, shkatërim ose dëmtim në forma tjera të flamurit të Republikës së Maqedonisë apo flamujve të shteteve tjera, me dëmtim të objekteve të huaja, me përdhosje të përmendoreve, varrezave ose në një mënyrë tjetër diskrimunuese, drejtëpërsëdrejti apo tërthorazi, do të shkaktojë apo stimulojë urrejtje, përçarje dhe jotolerancë në bazë të gjinisë, racës, ngjyrës së lëkurës, përkatësisë së grupit të margjinalizuar, përkatësisë etnike, gjuhës, nënshtetësisë, origjinës sociale, religjonit apo bindjeve fetare, apo bindjeve tjera, shkollimit, përkatësisë politike, statusit personal apo social, kufizimeve fizike apo mendore, moshës, gjendjes familjare apo martesore, statusit pronësorë, gjendjes shëndetsore, apo në cilëndo bazë tjetër të paraparë me ligj ose me Marrëveshje ndërkombëtare të ratifikuar, do të dënohet nga një deri në pesë vite burg.        

Çka paraqet diskriminimi racor dhe diskriminimi i formave të tjera? 

Diskriminimi në thelb paraqet një trajtim jo të drejtë ndaj njeriut/njerëzve për shkak të karakteristikave të tij/tyre. Diskriminimi paraqet vepër penale dhe është e ndaluar me Kodin Penal, i cili parasheh që ai i cili në bazë të dallimeve gjinore, racës, ngjyrës së lëkurës, gjinisë, përkatësisë së grupit të margjinalizuar, përkatësisë etnike, gjuhës, nënshtetësisë, origjinës sociale, religjonit apo bindjeve fetare, apo bindjeve tjera, shkollimit, përkatësisë politike, statusit personal apo social, kufizimeve fizike apo mendore, moshës, gjendjes familjare apo martesore, statusin pronësor, gjendjes shëndetsore, apo në cilëndo bazë tjetër të paraparë me ligj ose me Marrëveshje ndërkombëtare të ratifikuar, do të dënohet nga gjashtë muaj deri në pesë vite burg.  

Çka paraqet shpërndarja e materialit racist apo ksenofobik nëpërmjet sistemit kompjuterik?

Paraqet vepër penale sipas të cilës ai i cili nëpërmjet sistemit komjuterit në opinion shpërndanë material me përmbajtje raciste apo ksenofobik, fotografi apo (re-)prezenton një ide apo teori e cila ndihmon, promovon apo nxitë urrejtje, diskriminim apo dhunë, ndaj cilido personi apo grupi, në bazë të gjinisë, racës, ngjyrës së lëkurës, përkatësisë së grupit të margjinalizuar, përkatësisë etnike, gjuhës, nënshtetësisë, origjinës sociale, religjonit apo bindjeve fetare, apo bindjeve tjera, shkollimit, përkatësisë politike, statusit personal apo social, kufizimeve fizike apo mendore, moshës, gjendjes familjare apo martesore, statusit pronësorë, gjendjes shëndetësore, apo në cilëndo bazë tjetër të paraparë me ligj ose me Marrëveshje ndërkombëtare të ratifikuar, do të dënohet nga një deri në pesë vite burg.